TEKST IKONICZNY - Wiesław Wałkuski, „Vanitas”, 1996 (plakat)

1. Identyfikacja plakatu

Autorem plakatu jest jeden z najwybitniejszych polskich plakacistów. Plakat „Vanitas” powstał w 1996 roku i należy do nurtu plakatu artystycznego, nie reklamowego. Tytuł odwołuje się do łacińskiego słowa vanitas – „marność”, „przemijanie”, „kruchość życia”.

2. Opis elementów widocznych

• Centralnym elementem plakatu jest ludzka twarz, która wygląda jak pękająca maska lub rozsypująca się skorupa.

• Twarz jest spękana, jakby wykonana z kruchego materiału – porcelany, gliny lub wyschniętej ziemi.

• Z pęknięć wydobywa się ciemność, co potęguje wrażenie pustki i rozkładu.

• Kolorystyka jest stonowana, chłodna, dominują beże, brązy i szarości.

• Tło jest jednolite, co kieruje całą uwagę na twarz.

• Oczy postaci są puste, pozbawione życia, co wzmacnia symbolikę śmierci i przemijania.

• Usta są lekko rozchylone, jakby postać próbowała coś powiedzieć, ale nie była w stanie.

3. Interpretacja plakatu

Symbolika twarzy jako maski

Twarz przypomina maskę teatralną, która pęka i rozpada się. Może to symbolizować:

• kruchość ludzkiej tożsamości,

• nietrwałość ról społecznych,

• rozpad pozorów, które człowiek buduje wokół siebie.

Motyw vanitas

Tytuł jednoznacznie kieruje interpretację ku tradycji vanitas – motywu znanego z barokowych martwych natur:

• przemijanie,

• śmierć,

• marność dóbr materialnych,

• kruchość ludzkiego życia.

Plakat jest współczesną reinterpretacją tego motywu.

Pęknięcia jako metafora

Pęknięcia mogą oznaczać:

• rozpad psychiczny,

• starzenie się,

• chorobę,

• wewnętrzne cierpienie,

• rozpad wartości,

• pustkę egzystencjalną.

Brak tła

Brak kontekstu przestrzennego sprawia, że obraz jest uniwersalny – dotyczy każdego człowieka.

Emocje

Plakat budzi:

• niepokój,

• refleksję,

• poczucie kruchości,

• melancholię.

4. Wnioski i funkcja plakatu

Plakat pełni funkcję:

1. Artystyczną

To dzieło sztuki, które ma skłonić do refleksji nad kondycją człowieka.

2. Filozoficzną

Odwołuje się do pytań o:

• sens życia,

• przemijanie,

• autentyczność,

• ludzką słabość.

3. Egzystencjalną

Uświadamia, że człowiek jest istotą kruchą, nietrwałą, podlegającą rozpadowi – zarówno fizycznemu, jak i psychicznemu.

5. Motywy literackie, które można połączyć z plakatem

• vanitas – barok, np. Daniel Naborowski „Krótkość żywota”

• przemijanie – Biblia (Kohelet), Kochanowski „Treny”

• kruche człowieczeństwo – „Dżuma”, „Inny świat”

• maski i pozory – Gombrowicz „Ferdydurke”, Mrożek „Tango”

• śmierć – „Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”, „Nie-Boska Komedia”

6. Jak wykorzystać plakat w rozprawce?

Możesz użyć go jako argumentu w tematach o:

• przemijaniu i kruchości życia,

• pozorach i maskach społecznych,

• ludzkiej słabości,

• egzystencjalnym lęku,

• rozpadzie wartości,

• samotności człowieka.

Przykładowy argument:   Plakat „Vanitas” Wiesława Wałkuskiego ukazuje ludzką twarz jako pękającą maskę, co symbolizuje kruchość człowieka i nieuchronność przemijania. Podobny motyw pojawia się w „Trenach” Jana Kochanowskiego, gdzie poeta doświadcza rozpadu własnego świata po śmierci córki.

7. Pytania maturalne, które mogą się pojawić

• Jak plakat Wałkuskiego interpretuje motyw vanitas?

• W jaki sposób autor wykorzystuje symbolikę maski?

• Jakie emocje budzi plakat i dlaczego?

• Jakie przesłanie niesie „Vanitas”?

• Jak plakat nawiązuje do tradycji barokowej?